GAZ 69 „Trużenik”

Gdy na początku 1932 roku w Związku Radzieckim uruchomiono produkcję licencyjnego Forda A w mieście Gorki obecnie Niżnyj Nowogrod nikt nie przypuszczał, że marka GAZ stanie się dominującą firmą samochodową Radzieckiego imperium. Od początku produkcji licencyjnego Forda (GAZa-A i AA) starano się go maksymalnie zrusyfikować i uterenowić dostosowując do rosyjskich dróg i klimatu. Korzystając z doświadczeń produkcyjnych i zapotrzebowania użytkowników głównie armii pod koniec lat 30 powstały pierwsze prawdziwe rosyjskie auta terenowe. Były to GAZ 61 i jego modele pochodne. W czasie wojny w zakładach Gaza opracowano rosyjskiego odpowiednika amerykańskiego Jeepa GAZa 64 i GAZa 67. Auto bazowało na fordowskich licencjach z lat 30, silnik, mosty i skrzynia biegów była z GAZa-A, karoseria była typowo jeepowska otwarta i prymitywna.

Po roku 1945 rozpoczęto prace konstrukcyjne nad następcą Gaza, 67 który był tylko konstrukcją tymczasową wymuszoną sytuacją wojenną. Biuro konstrukcyjne GAZa z konstruktorem prowadzacym projekt auta terenowego G. M. Wassermanem już w 1946 r miało gotowy pierwszy prototyp, który nazwano „Trużebnik”. Bazował on na nowoczesnych podzespołach wprowadzanych do produkcji w nowych powojenych typach aut GAZa. Wykorzystano istniejącą karoserię GAZa-417 z 1940 r dostosowaną do nowych wymagań i potrzeb dokładając w zależności od wersji dwoje lub czworo drzwi.

Większość części była zunifikowana, (co było nowością w radzieckiej motoryzacji) z GAZ-51, GAZ-63, GAZ-20 Pobieda GAZ-12 i MAW-46. Pomimo że były to auta różnych typów od ciężarówki po amfibie wydano wspólny katalog części zamiennych, ilość wspólnych części była 60%. Jednakowe były silniki mosty skrzynie biegów układy kierownicze hamulcowe przynajmniej w prototypach i wczesnych seriach produkcyjnych. Prototypy Gaza miały też opracowaną blokadę centralnego mechanizmu różnicowego. Komisja kwalifikująca auto do produkcji orzekła ze rozwiązanie jest zbyt skomplikowane do produkcji i nie poprawia drastycznie właściwości trakcyjnych auta jest po prostu zbyteczne. Prace konstrukcyjne i testy były opózniane przez priorytetowe wprowadzanie i ulepszanie GAZa-51/53 i GAZa-20 Pobiedy te auta dostały zielone światło do jak najszybszego wprowadzenia do produkcji seryjnej. W 1948 r było gotowych 12 prototypów (Trużebnik), które testowano bardzo intensywnie niektóre z nich miały zaliczone ponad 100 tys. km, co na radzieckie normatywy jazd próbnych(69a3.jpg) było bardzo dużo. GAZ-69 dopiero w roku 1952 zaczął schodzić w małych ilościach z taśm produkcyjnych a dopiero w 1953 wyparł całkowicie GAZa-,67B. Produkowany w wersji dwudrzwiowej (GAZ 69) i czterodrzwiowej (GAZ 69A). W latach 1955-1956 produkcje GAZa przekazano do Uljanowska gdzie z niewielkimi modernizacjami pod oznaczeniem UAZ 69AM był produkowany do 1972 r. W ciągu 20 lat produkcji wyprodukowano 634256 wszystkich modeli GAZa (UAZ)-69. Na podzespołach GAZa 69 zbudowano całą generację aut terenowych. GAZ-M-72 wykorzystano karoserie GAZ-M-20 Pobieda, (nasza Warszawa M20) i połączono z ramą, reduktorem i mostami Gaza 69. GAZ-46 (MAW-46) rama, mosty, reduktor i silnik GAZa 69 a karoseria zdumiewająco „podobna”(1) do amfibii Forda GPW. UAZ-450 mała ciężarówka terenowa koncepcyjnie wzorowana na Willysie Forward Control 150/170 wykorzystująca technikę GAZa 69. Specyjalnie dla zwiększenia mozliwosci transportowych GAZa 69 skonstruowano jednoosiową uniwersalną przyczepę GAZ-704 o ładowności 850 kg.

Można powiedzieć, że Gaz-69 spełniał podobne zadania na wschodzie i był tak samo popularny jak jego zachodnie odpowiedniki Land Rover i Jeep CJ 5 i wiele im nie ustępował walorami trakcyjnymi a przewyższał komfortem. Szkoda tylko, że radzieckie normy jakości nie dorównywały zachodnim. Licencję na produkcję Gaza Rosjanie sprzedali Korei i Chinom Ludowym, gdzie jest produkowany do dzisiaj jako Bejing BJ 2112 z zmodyfikowaną karoserią i silnikami, przez co najmniej 20 wytwórni. Częściową licencję Gaza kupiła też Rumunia bez silnika i skrzyni biegów. Do auta nazwanego IMS-57 wstawili produkowany w Rumuni silnik i skrzynie biegów GAZa AA, które były produkowane w kraju na eksport do ZSRR. Następnym etapem rozwoju był Muscel 461 z nowym „licencyjnym”(2) francuskim silnikiem i skrzynią biegów bez reduktora z GAZA AA/GAZa-67. Według mnie to był najlepszy mutant Gazika i pomimo braku reduktora, ale z dużo mocniejszym silnikiem doskonale zdawał egzamin w terenie

Dobrymi zaletami Gazików była zastosowana prosta technika nie wymagająca specjalistycznego zaplecza do obsługi i napraw. Trwały był też silnik przy prawidłowej obsłudze i przegladach. Słabą stroną był niedobór mocy silnika, kompletny brak zabezpieczenia antykorozyjnego (auto na jedna krótką wojnę) i duży i czasochłony zakres czynności obsługowych.

GAZ 69 GAZ 69 A dane techniczno-eksploatacyjne

Silnik
Model M20 (M20M)
Pojemnoęć skokowa [cm3] 2112 (2430)
Układ i liczba cylindrów R4
Materiał głowicy/bloku żeliwo/żeliwo
Stopień sprężania 6,2-6,5 (6,5-6,7)
Rozrząd dolnozaworowy
Moc maksymalna [55 PS] przy [3600 obr/min] (62-65 przy 3800 obr/min)
Maksymalny moment obrotowy [kGm] przy [obr/min] 12,7 (wg SAE) przy 2000 (152-158 przy 2000 obr min)

Sprzęgło suche, jednotarczowe -z trzema sprężynami dociskowymi o średnicy 225 mm

Skrzynia biegów - manualna, 3-biegowa, 2. i 3. bieg synchronizowane, o przełożeniach: 1 – 3,115, 2 –1,772, 3 – 1,000, R – 3,738

Skrzynia rozdzielcza o dwóch przełożeniach: H – 1,15, L – 2,78; napęd przedni dołączany

Mosty napędowe
Przedni:
z przegubami Rzepa, pojedyncza przekładnia główna o przełożeniu 5,125 Tylny:
pojedyncza przekładnia główna o przełożeniu 5,125

Koła jezdne
Felgi stalowe jednoczęściowe pełne 4.00x 16; ogumienie – 6.50-16

Zawieszenie
Przednie:
zależne, resory piórowe amortyzatory hydrauliczne ramieniowe dwustronnego działania
Tylne:
zależne, resory piórowe, amortyzatory hydrauliczne ramieniowe dwustronnego działania

Układ hamulcowy
hydrauliczny, jednoobwodowy, bębnowy, bez wspomagania; hamulec pomocniczy mechaniczny, bębnowy na tylnym wale napędowym

Układ kierowniczy
przekładnia ęruba-nakrętka z kulkami obiegowymi, bez wspomagania przelozenie 18,2

Nadwozie
Rama z profili wykonanych ze stali z wytłoczonych profili i 6 poprzeczkami;
nadwozie otwarte stalowe z drzwiami 2 lub 4 i tylną klapą, z możliwością składania przedniej szyby na maskę silnika, z kompletną plandeką

Masy, wymiary, objętości

69
Masa własna - 1535 kg (z płynami eksploatacyjnymi), dopuszczalna masa całkowita - 2175 kg, maksymalna masa ciągnionej przyczepy –850 kg bez hamulców, długość –3860 mm, szerokość - 1850 mm, wysokość 2030 mm rozstaw osi - 2300 mm rozstaw kół - 1440 mm, prześwit –210 mm, objętość zbiornika paliwa –główny 48 l. zapasowy 27 l.

69A
Masa własna –1535kg (z płynami eksploatacyjnymi), dopuszczalna masa całkowita -1535 kg maksymalna masa ciągnionej przyczepy do 850kg, długość – 3850 mm, szerokość – 1850 mm, wysokość 1920 mm rozstaw osi – 2300 mm rozstaw kół – 1440 mm, prześwit – ok. 210 mm, objętość zbiornika paliwa –

Osiągi
Prędkość maksymalna - 95 km/h, normatywne zużycie paliwa –15 l. (norma WP z 1958r), zdolność pokonywania wzniesień 30 ° głębokość brodzenia – 55 cm, zasięg –500 km

(1) Gaz 011 prototyp czy MAW 46 seryjny miał kadłub wzorowany na amerykańskim pierwowzorze Fordzie GPW

(2)Rumunia nigdy oficjalnie nie kupiła licencji na francuskie silniki Savien